«Мұғалжар» аудандық қоғамдық-саяси газеті

Құрылыс! Тағы да – құрылыс! Қазақстан инфрақұрылымды дамытуды жеделдетеді

Ұлттық қор ресурстарының бір бөлігін инфрақұрылымды дамытуға бағыттау арқылы Қазақстан жинақталған ұлттық байлықты ұзақ мерзімді мемлекеттік активтерге айналдыруда..

Инвестициялау керек пе, әлде үнемдеу керек пе?

Белгілі бір қаржылық резервтері бар мемлекеттер үшін экономикалық саясаттың негізгі мәселелерінің бірі — жинақталған қаражатты қазіргі және болашақ ұрпақ үшін барынша тиімді пайдалану. Қазақстан елдің дамуына инвестиция салу, ұлттық жинақтарының бір бөлігін инфрақұрылым құрылысына және ұзақ мерзімді мемлекеттік активтерді құруға бағыттау пайдасына таңдау жасады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев үш жылдық «Халық құрылысы» жалпыұлттық құрылыс бағдарламасын жариялады. Оған елдің мұнай кірістерін жинақтайтын Ұлттық қордан шамамен 14 миллиард доллар бағытталады. Оның айтуынша, Қазақстан «бір үлкен құрылыс алаңына айналуы керек». Қаражат имидж құру жобаларына емес, барлық аймақтардағы күнделікті инфрақұрылымды — мектептерді, ауруханаларды, амбулаториялық емханаларды, спорттық нысандарды, көпірлерді және жолдарды салуға арналған.

Жеті жыл ішінде Қазақстан халқы 2 миллионнан астам адамға өсті. Қалалар кеңейіп, жаңа тұрғын аудандарға жас отбасылар қоныстануда, ал білім беру және медициналық мекемелерге деген сұраныс қолданыстағы қуаттан асып түсуде.

Мұндай жағдайларда инвестицияны кейінге қалдыру жинақталған мәселелерді шешудің болашақ шығындарын арттырады. Ұлттық резервтердің бір бөлігін инфрақұрылымды дамытуға бағыттау арқылы Қазақстан ұзақ мерзімді өсудің негізін қалап, болашақ ұрпаққа қаржылық жинақтармен қатар заманауи мектептер, балабақшалар, стадиондар, медициналық мекемелер және өмір сүруге лайықты жайлылық деңгейі бар ел қалдырып отыр.

Дәлелденген модель

Қазақстан әлеуметтік инфрақұрылымды шығын емес, инвестиция ретінде қарастырған алғашқы ел емес. Ең көп зерттелген прецеденттердің бірі — Индонезия. 1970 жылдардағы мұнай бумы кезінде үкімет күтпеген кірістерді Sekolah Dasar INPRES бағдарламасына бағыттады, оның аясында алты жылда 61 000-нан астам бастауыш мектеп салынды. Кейінірек экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Эстер Дюфлоның зерттеуі 1,000 балаға шаққанда әрбір қосымша мектеп білім деңгейін көтеріп, ересектердің табысын 1.5-2.7%-ға арттырғанын көрсетті. Сол кездегі мұнайдан түскен кірістер ұзақ уақыт бойы жұмсалып келді, ал салынған мектептерден түскен кіріс бүгінгі күнге дейін сақталуда.

Тіпті жинақтау эталоны болып саналатын Норвегияның өзі өз қорын аяқсыз қалдырмайды: оның фискалдық ережесі бойынша үкімет жыл сайын қордың күтілетін нақты кірісіне сәйкес келетін соманы (қазіргі уақытта 3%) мемлекеттік қызметтерді қаржыландыруға бағыттайды.

Қазақстанның өз тәжірибесі де халықаралық назарды аударды. Сингапурдың The Straits Times газетінде жазған экономист Теренс Хо Қазақстанның балалар жинақ шоттарын мұнай кірістерін адам капиталына инвестициялаудың және экономиканың мұнай мен газға тәуелділігін азайтудың мысалы ретінде қарастырды. «Халық құрылысы» дәл сол мақсатты көздейді, бірақ басқа құралды пайдаланады — ол мұнай кірістерінен түскен қаражаттың бір бөлігін инфрақұрылымға бағыттайды. Мәселе жұмсау керек пе, жоқ па, оның қаншалықты көрегендігінде, ал Қазақстанның ұзақ мерзімді әлеуметтік активтерді таңдауы оны осы елдермен қатар қояды.

Қол жеткізілген нәтижелерге сүйене отырып

Қарапайым оқырман Қазақстан мектептер, ауруханалар және жолдар салуды енді ғана бастағандай әсер қалдыруы мүмкін. Бірақ бұл шындықтан алыс. Мысалы, соңғы жеті жылда мемлекет тек әлеуметтік саланы дамытуға шамамен 198 миллиард доллар бағыттады, оның ішінде білім беруге 75 миллиард доллар және денсаулық сақтауға 35 миллиард доллар.

Бұл қаражат тек қалаларда ғана емес, сонымен қатар ауылдық жерлерде де мыңдаған мектептер, балабақшалар мен ауруханалар ашуға жұмсалды, бұл ауыл мен қала тұрғындары арасындағы медициналық көмек пен білім алу жағдайындағы ұзақ уақытқа созылған алшақтықты азайтуға мүмкіндік берді.

«Халық құрылысы» бағдарламасын іске асыру басталды. Бірінші кезеңде 3 миллиард доллардан астам сомаға жобалар мақұлданды. Жоспар бойынша жалпы ауданы жүздеген мың шаршы метр болатын ондаған денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, спорт және туризм нысандарын салу көзделген. Жаңа инженерлік желілер мен жолдар да салынады.

Адами капиталға инвестиция салу

Мемлекеттік инвестициялардың қайтарымы тек салынған нысандар санымен және шаршы метрмен ғана өлшенбейді. Сапалы білім беру мен медициналық көмекке қол жеткізу және өмір сүру жағдайларының жақсаруы адами капиталдың дамуына тікелей әсер етеді және еңбек өнімділігінің жоғарылауы мен халықтың табысының өсуіне алғышарттар жасайды. Инфрақұрылымға инвестициялар ондаған жылдар бойы экономикалық қайтарым әкелуі мүмкін. Халықаралық деректер бұл тәсілдің дұрыстығын растайды.

БҰҰДБ-ның 2025 жылғы есебінде Қазақстан Адам дамуы индексі бойынша 193 ел мен аумақтың ішінде 60-шы орында, 0.837 мәнімен, бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. БҰҰДБ-ның тұрақты өкілі Катажина Ваверния елдің өмір сүру деңгейі, адам дамуы және цифрлық трансформация саласындағы «өлшенетін ілгерілеуін» атап өтті.

ЮНИСЕФ-тің «2050 ұрпақ» есебінде Орталық Азия халқының жартысынан көбі 30 жасқа толмағаны және балалардың денсаулығына, біліміне және дамуына қосымша инвестициялар аймақтың жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні 2050 жылға қарай базалық болжаммен салыстырғанда 6-14%-ға арттыруы мүмкін екені атап өтілген.

Денсаулық сақтаудың дамуы және медициналық көмектің қолжетімділігі мен сапасының жақсаруы Қазақстанда өлім-жітімнің төмендеуіне және өмір сүру ұзақтығының артуына ықпал етті. 2025 жылы ол тәуелсіздік алғаннан бергі ең жоғары көрсеткіш болып табылатын 76 жасқа жетті. БҰҰ-ның 2025 жылға арналған бағалауы бойынша, Қазақстан өмір сүру ұзақтығы бойынша Орталық Азияда бірінші орында, Өзбекстаннан (72.7 жас), Тәжікстаннан (72.1 жас), Қырғызстаннан (72 жас) және Түрікменстаннан (70.3 жас) озып тұр.

Қаржылық қауіпсіздік шегі

Айта кету керек, Қазақстан бұл инвестицияларды экономикалық күштілік тұрғысынан жүзеге асырып отыр. Дүниежүзілік банктің деректері бойынша, жан басына шаққандағы ЖІӨ 2025 жылы 14 700 АҚШ долларын құрады, бұл көршілес елдердің көрсеткіштерінен айтарлықтай асып түседі. ХВҚ-ның қазан айындағы болжамына сәйкес (Әлемдік экономикалық болжам, 2026), биыл ЖІӨ 398 миллиард АҚШ долларына жетеді, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 19 000 АҚШ долларынан асады. Мұндай динамика инфрақұрылымға ұзақ мерзімді инвестициялар үшін айтарлықтай маржа жасайды.

Өсіп келе жатқан экономикаларға мысал

Егеменді қорлар, сайып келгенде, азаматтарға қызмет ету үшін бар. Қазақстанның мақсаты — болашақ ұрпақтардың мүдделері тек қордың өсіп келе жатқан жинақтарымен ғана емес, сонымен қатар мектептермен, ауруханалармен және олар өсетін қалалармен де қамтамасыз етіледі. Шикізат экспорттаушылары энергетикалық ауысуға дайындалып жатқанда, «Халық құрылысы» прагматикалық модельді ұсынады: сарқылмайтын ресурстық байлықты ұзақ мерзімді мемлекеттік активтерге айналдыру.

Дереккөз: https://kk.eureporter.co/kazakhstan-2/2026/11/17/build-build-once-again-kazakhstan-accelerates-infrastructure-development/

Ұқсас ақпараттар

Армия аналардың көзімен: Ашық есік күнінде әскери бөлімдерге 4000-нан астам адам келді

admin_mugalzhar

КҮШ ҚОЛДАНСАҢЫЗ — ЖАЗА ҚАТАҢ!

admin_mugalzhar

Мемлекет басшысы көлік саласының қызметкерлерін марапаттады

admin_mugalzhar