«Мұғалжар» аудандық қоғамдық-саяси газеті

12 СӘУІР — ҒАРЫШКЕРЛЕР КҮНІ

12 СӘУІР – ҒАРЫШ САЛАСЫНДА ҚЫЗМЕТ ЕТІП ЖҮРГЕНДЕР МЕН ҒЫЛЫМНЫҢ ЖАҢА ДЕҢГЕЙГЕ КӨТЕРІЛГЕН, АДАМ БАЛАСЫНЫҢ ҒАРЫШҚА АЛҒАШ РЕТ ҰШҚАН КҮНІ. БИЫЛ БҰЛ АЙТУЛЫ ДАТАҒА 62 ЖЫЛ ТОЛДЫ. АЛҒАШ РЕТ 1962 ЖЫЛДЫҢ 9 СӘУІРІ КСРО ЖОҒАРҒЫ КЕҢЕС ПРЕЗИДИУМЫНЫҢ ӨКІМІМЕН БЕЛГІЛІ БІР РЕСПУБЛИКАЛАРДА ҒАНА ТОЙЛАНЫП ЖҮРДІ. КЕЙІН 1968 ЖЫЛЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АВИАЦИЯ ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫҢ КОНФЕРЕНЦИЯСЫНДА АЙТУЛЫ КҮНДІ ӘЛЕМДІК ДӘРЕЖЕДЕ АТАП ӨТУ ТУРАЛЫ ШЕШІМ ҚАБЫЛДАНДЫ. 2011 ЖЫЛДАН БАСТАП БҰЛ КҮН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АДАМНЫҢ АЛҒАШ ҒАРЫШҚА ҰШҚАН КҮНІ (INTERNATIONAL DAY OF HUMAN SPACE FLIGHT) ДЕП АТАЛЫП ЖҮР.

ЮРИЙ ГАГАРИН — ҒАРЫШҚА АЛҒАШҚЫ ҰШҚАН АДАМ

1961 жылдың 12 сәуірінде Кеңес Одағының аға лейтенанты Юрий Гагарин «Восток» кемесімен алғаш рет Жер орбитасын айналып ұшты. Небәрі 108 минутқа созылған сапар ғарышты игеруде үлкен қадам болды. Юрий Гагариннің есімі әлемге әйгілі болып, өзі шұғыл майор және Кеңес одағының қаһарманы атағын алды.

ҚАЗАҚСТАННАН КІМДЕР ҒАРЫШҚА ҰШТЫ?

КСРО-ның соңғы және қазақ ұлтының алғашқы ғарышкері Тоқтар Әубәкіров 1991 жылы ғарышқа экспедициялық сапармен барып, сол жақта 7 күн 22 сағат 13 минут болды. Әубәкіров нөмірі бірінші ғарышкер ғана емес, ол алғаш рет басқа кеңістікте жүріп қазақтың ұлттық тағамын жеген адам. Сол жылы ғалымдар ірімшік, айран және қазақша етті ғарышта жүріп жеуге болатындай етіп әзірлеген. Ол 1991 жылдың 2 қазанында ғарышқа старт кезіндегі экипаж командирі Александр Волков және австриялық ғарышкер Франц Фибекпен бірге «Союз ТМ13» кемесімен ұшты. Бір апта бойы «Мир» орбиталық кешенінің бортында жұмыс істеді.

Қазақтан шыққан екінші ғарышкер – Талғат Мұсабаев. Мұсабаев ғарышқа үш мәрте ұшып, сол жақта 341 күн 9 сағат 48 минут 41 секунд болып қайтты. Талғат Мұсабаев Гиннесстің рекордтар кітабына енген: осы күнге дейін ол секілді ешкім ғарыш кеңістігінде ұзақ уақыт болып көрмеген. Ғарышкер алғашқы сапарына 1994 жылы 1 шілде мен 4 қараша аралығында «Союз ТМ-19» және ЭО-16 кемесінің бортинженері ретінде ұшып, ғарышта 125 күн 22 сағат 53 минут және 36 секунд жүрді. Екінші сапары 1998 жылы 29 қаңтар мен 25 тамыз күндері орындалды. «Союз ТМ-27» мен ЭО-25 кемелерінің командирі ретінде ұшып, сол жақта 207 күн 12 сағат 51 минут 2 секунд болған.

Үшінші сапарын 2001 жылы 28 сәуір мен 6 мамыр аралығында «Союз ТМ-32» және «Союз ТМ31» экспедиция жүргізуге бағытталған кемелердің командирі ретінде орындады. Ғарышкердің бұл сапары 7 күн 22 сағат 4 минут 3 секундқа созылды.

ҒАРЫШҚА ҰШҚАН БІРІНШІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ АЗАМАТЫ – АЙДЫН АЙЫМБЕТОВ

Айымбетов 2015 жылдың 2-12 қыркүйегі аралығында «Союз ТМА-18М» және халықаралық ғарыш станциясына бағыт алған «Союз ТМА-18М» кемесінің екінші бортинженері ретінде ұшты. Халықаралық ғарыш станциясына барған ЭП-18 экспедиция мүшесі. Жерге «Союз ТМА16М» кемесінде оралды. Ұшу уақыты 9 тәулік 20 сағат 13 минут 51 секундқа созылды.

«АДАМҒА ТАБЫН, ЖЕР, ЕНДІ!»

Адамның ғарышқа ұшқан сәтін жырға қосқан ақын – Олжас Сүлейменов. Публицист бұған дейін Sputnik Қазақстан тілшісіне берген сұхбатында сол айтулы күннің қалай өткенін баяндады. «12 сәуір. 1961 жылдың 12 сәуірі. Бұл бүкіл адамзат үшін ғана емес, жас ақын, әдебиетші Сүлейменов үшін де жұлдызды күн болды. Оған дейін де бірлі-жарым өлең жаздым, алайда ол уақытта кітабым да жоқ еді. «Казахстанская правда» газетінде жұмыс істеп жүрдім. Редактор шақырып, «Ертең адам ғарышқа ұшады» деді. Маған осындай құпияны айтты. Шамасы партияда осыған байланысты қандай да бір ақпарат айтылып жүрген, республикалық газеттің редакторы ретінде ол жоспардан хабардар еді. Меніңше, Кеңес Одағының барлық редакторы сол тарихи оқиғаның болатынын білді. Алайда тек бір редактор ғана оны өзінің қызметкеріне айтып, өлең жазуын өтінді. Ол менің өлең жазатынымды білетін, себебі әдебиет институтында оқыдым. Әдеби газетте өлеңдерім жарияланған. Содан Федор Боярский осындай ұсыныс айтты. Ерекше редактор болатын. «Ертең газетте жариялайтындай етіп жаз» деді. Тапсырмасын сол күні орындадым, баспаға тапсырдым», — деп еске алды Сүлейменов.

Ал ертеңі таңертең ақынның қарындастары өлеңі жазылған бір уыс парақты үйге алып келген. Сол күні Олжас Сүлейменовтің өлеңін ұшақпен жүріп таратқан. «…Содан кейін Федор Боярский 12 сәуірде маған: «Жаз. Өлең аз болады, әрі қарай жаз. Көлемді өлең жаз. Көп. Ғарышқа ұшу туралы жаз. Сен инженерсің ғой, түсінесің…» деді. Себебі оған дейін геология факультетін бітірдім, геолог-инженер болдым. Шын мәнінде адамның ғарышқа ұшуы дегеннің не екенін түсіндім. Мұны бәзбіреулер балықтың құрлыққа шығуы секілді тарихи, биологиялық фактімен салыстыруға болатынын айтты. О, қалай! Авторы есімде жоқ, алайда бұл сәтті салыстыру болды. Содан кейін жаздым. Бір апта жазған болармын. Тоқтамастан жаздым, жаздым. Айғайладым! Себебі мұндай дүние үнсіз жазылмайды. Дауыстап айтып отырып жазылады. Бөлме ішінде ары-бері жүргенімнен үйдегілер де қорқып кететін. Нәтижесінде сәуірде «Адамға табын, Жер, енді!» поэмасын өндіріске өткіздім», — деген Сүлейменов.

Қазақ ғарышкерлері туралы қызықты деректер

* Тоқтар Әубәкіров — әлемнің 256-ыншы ғарышкері. Талғат Мұсабаев әлемнің 309-ыншы ғарышкері. Айдын Айымбетов әлемнің 545-інші ғарышкері.

* Талғат Мұсабаев бір айда 5 рет, яғни 30 сағат 8 минут ғарыш кеңістігіне сапар жасағаны үшін Гиннесстің рекордтар кітабына енді. Талғат Мұсабаев алғашқы «ғарыш хирургы» бейресми атағын алған. 2001 жылы ғарышқа бірге аттанған америкалық миллионер турист Денис Тито әуе кемесінің ішінде басын жарақаттайды. Экипаж командирі ретінде қазақ ғарышкері аспан кеңістігінде ұшып жүріп, жарасын тігеді. Осылайша, Талғат Мұсабаев елінің ғана емес, бүкіл әлемнің батыры атанды. * Ғарышкерлер Айдын Айымбетов пен Тоқтар Әубәкіров бір күнде, бір айда дүниеге келген. Бір оқу орнының түлектері. Ғарышкерлерді шығарып салу салтанатына ғарышкердің ағайын-туысы, отбасы мүшелері қатыса алады. 2015 жылы ғарыш көгіне ұшқан үшінші қазақ ғарышкері Айдын Айымбетовты зайыбы Лилия, ұлы Әмір, қыздары Диана мен Даяна шығарып салды.

2003 жылы Алматыдағы молекулярлы биология және биохимия институты картоптың жаңа сұрыбын ойлап тапты. Ғарышқа жіберілген дән өсіп шыққан соң, ғарышкер Тоқтар Әубәкіров дәнді жерге алып келді. Бұл қазақ ғылымында «Тоқтар» картобы деген жаңа сұрыптың тууына ықпал етті.

Интернет материалдары бойынша бетті дайындаған З.ЕСЕНЖОЛОВ

Ұқсас ақпараттар

2021 жылы 247 мың медицина қызметкерінің жалақысы өсті

admin_mugalzhar

ДЕНІ САУ ҰРПАҚ — ЖАРҚЫН БОЛАШАҚ

admin_mugalzhar

Біріккен зейнетақы арқылы сақтандыру сыйлықақысын алыңыз

admin_mugalzhar

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.